Có những học thuyết hứa hẹn giải phóng nhân loại, nhưng khi trở thành quyền lực tuyệt đối, chúng lại biến con người thành vật hy sinh cho chính lý tưởng mà chúng tôn thờ.
Khi những người theo đảng cộng sản ở Liên Bang Nga biểu tình mấy ngày gần đây, và bị Putin đàn áp, chúng ta có cảm giác gì?
Không hả hê đâu, chúng ta cần hoài niệm con đường mà nước Nga đã đi qua bằng máu của con em mình trong hàng 100 năm qua.
Có những cuộc cách mạng lật đổ một chế độ.
Có những cuộc cách mạng mở ra một nền cộng hòa.
Nhưng cũng có cuộc cách mạng, sau khi nhân danh giải phóng con người, lại xây dựng lên một bộ máy quyền lực khiến hàng triệu người phải sống trong sợ hãi, nhà tù và những chuyến tàu chở người đi đày.
Cách mạng Bolshevik ở Nga năm 1917 đã để lại một di sản như thế.
Ở châu Âu thế kỷ 17-18, không thiếu những cuộc cách mạng đẫm máu.
Cách mạng Pháp năm 1789 từng dẫn đến thời kỳ khùng bố, máy chém và những cuộc hành quyết hàng loạt.
Nhưng nước Pháp cuối cùng vẫn trải qua nhiều lần thay đổi chế độ, phục hồi cạnh tranh chính trị và xây dựng các thể chế dân chủ.
Vấn đề vì thế không đơn giản là có cách mạng hay không, điều này là tất yếu trong chính trị và lịch sử, nhưng quan trọng hơn là sau khi giành chính quyền, những người cách mạng xây dựng một nhà nước như thế nào?
Với Lenin, câu trả lời được trả lời rất sớm. quyền lực phải thuộc về đảng Bolshevik, còn những lực lượng thách thức quyền lực ấy có thể bị loại bỏ chỉ bằng bạo lực, đây là mầm mống của cách mạng khủng bố đỏ.
Phương châm tuyết đối của những nhà cầm quyền sau này ở Liên Xô.
Tháng 12 năm 1917, chính quyền Bolshevik thành lập Cheka, cơ quan an ninh chính trị có quyền bắt giữ và trấn áp những người bị coi là kẻ thù của cách mạng.
Năm 1918, Khủng bố Đỏ được đẩy mạnh như làn sóng chính trị ưu tiên.
Đối thủ chính trị, những người bị quy là phản cách mạng, các nhóm xã hội bị nghi ngờ và cả những người thuộc các phong trào xã hội chủ nghĩa cạnh tranh với Bolshevik đều có thể trở thành mục tiêu.
Những vụ hành quyết không qua xét xử độc lập biến bạo lực từ một công cụ trong nội chiến thành phương tiện bảo vệ chế độ
Đó là bước ngoặt tai hại, Lenin mặc định xây dựng một mô hình trong đó đảng tự nhận quyền đại diện cho giai cấp công nhân, rồi dùng chính danh nghĩa ấy để tước quyền chính trị của những người công nhân không đồng tình với mình. Khi đối thủ không còn được xem là đối thủ mà bị biến thành kẻ thù của lịch sử, đàn áp còn giới hạn nữa.
Nội chiến ở Nga là hoàn cảnh đặc biệt tàn khốc, với bạo lực từ nhiều phía.
Nhưng nội chiến không thể giải thích hết việc Bolshevik loại bỏ các đối thủ, đặt cơ quan an ninh vào vị trí quyền lực vượt xa những cơ chế kiểm soát thông thường.
Lenin chết năm 1924.
Stalin kế thừa bộ máy độc đảng và đưa nó đến mức kinh khủng, tàn bạo và phải nói là dã man hơn trước vô số lần: cưỡng bức tập thể hóa, nạn đói, thanh trừng, hành quyết và hệ thống trại lao động cưỡng bức khổng lồ ở viễn đông.
Không thể quy mọi nạn nhân của thời Stalin trực tiếp cho Lenin, nhưng cũng không thể xóa bỏ trách nhiệm lịch sử của người đã đặt nền móng cho một nhà nước trong đó đảng đứng trên những giới hạn pháp lý độc lập.
Sau Chiến tranh thế giới thứ 2, mô hình ấy vượt khỏi biên giới Liên Xô.
Tại Đông Âu, các chính quyền cộng sản thiết lập hệ thống độc đảng, đàn áp đối lập và hạn chế quyền tự do chính trị.
Ở Estonia, Latvia và Lithuania, bị liên Xô chiếm đóng và sáp nhập ba quốc gia Baltic năm 1940 mở đầu những đợt bắt bớ, trục xuất và đàn áp.
Riêng chiến dịch trục xuất tháng 3 năm 1949 đã đưa khoảng 95.000 người từ ba nước Baltic đến những vùng lưu đày ở Siberia.
Đó không phải tội ác trực tiếp của Lenin, thực tế hơn nó một phần di sản của nhà nước Xô viết tiếp tục tồn tại dưới các thế hệ lãnh đạo sau ông ta.
Vì vậy, câu hỏi về Lenin không chỉ thuộc về nước Nga.
Nó liên quan đến toàn bộ châu Âu, từ những nạn nhân của Khủng bố Đỏ đến những gia đình Baltic bị ép buộc đưa lên tàu đi đày ở Siberia, từ những người bị kết án trong các cuộc thanh trừng đến những xã hội bị tước quyền tự quyết suốt nhiều thập niên.
Suốt hàng 100 năm nằm dưới sự cai trị của Lênin-Stalin-Liên Xô với học thuyết cách mạng đỏ, hàng chục triệu người ở lãnh thổ Nga, Đông Âu, Baltic và các quốc gia phụ thuộc đã thiệt mạng trong nhiều hình thức khác nhau từ gây ra nạn đói ở Ukraine đến thanh trừng trong hội bộ Liên Xô, bắt bớ trục xuất lưu đày, đàn áp các dân tộc ở Baltic.
Nhìn lại cuộc cách mạng ấy, Lênin hay Stalin đã thành công khi biến con người thành vật hy sinh cho học thuyết đỏ và cái giá phải trả có thể kéo dài qua nhiều thế hệ sau này.
Và đó là câu hỏi mà lịch sử vẫn để lại trước tượng Lenin.
Sau tất cả những lời hứa về giải phóng, có bao nhiêu con người đã phải trả giá bằng chính cuộc đời mình?.
Bui Chien
No comments:
Post a Comment