"Tro tàn của quá khứ rồi sẽ thiêu rụi tương lai của kẻ đã giẫm đạp lên nó."
(Ngạn ngữ La Tinh)
Năm 356 TCN, một gã tên Herostratus đã xóa sạch đền Artemis - một trong bảy kỳ quan thế giới cổ đại - chỉ vì một mục đích duy nhứt: để tên tuổi được lưu danh sử sách...
Từ đó, người đời lấy cái tên hắn để làm một lời chê bai trách cứ dành riêng cho những ai nhân danh đủ thứ lý do, từ sự cạn cợt ích kỷ cho tới cái gọi là đại sự, để ra tay xóa bỏ di sản lịch sử.
Ngó điển tích, ngẫm về điện Kiến Trung, nằm chót vót ngay cuối trục dũng đạo Đại Nội Phú Xuân, cũng từng bị phá hủy năm xưa.
 |
Hình trên: Nguyên bản Hình dưới: Phục dựng |
Đây từng là nơi ăn chốn ở, làm việc của vua Bảo Đại với Hoàng hậu Nam Phương, cũng là nơi Thái tử Bảo Long cất tiếng khóc chào đời.
Tấm hình phía trên là cái hồn nguyên bản, đã bị phá hủy năm 1947.
Còn đống gạch đá màu mè ở dưới chỉ mới được phục dựng chừng vài năm nay.
Chi mà ra nông nỗi vậy? Vì một quyết định "tiêu thổ" đưa ra, vậy là đi đời một di sản.
Tan tành, sạch bách, tan hoang.
Chung số phận còn có các điện nằm trên trục trục thần đạo của Đại Nội là Điện Cần Chánh, Điện Càn Thành, Cung Khôn Thái.
Đặc biệt là Đại Cung Môn: Cửa chính bằng gỗ dẫn vô Đại Nội, cổng này nằm ngay sau điện Thái Hòa, có kiến trúc vô cùng lộng lẫy.
Ngó qua ngó lại cái thời Đệ nhị Thế chiến, chiến trường mịt mù khủng khiếp gấp bội phần xứ ta, nhưng người ta ứng xử với văn hóa nó lạ lắm.
Bất chấp hai phe đánh nhau liển xiển, chuyện bảo vệ di sản vẫn là một cuộc chiến thầm lặng mà vĩ đại.
Với phe Đồng Minh, họ chạy đua với thời gian để giữ từng tấc văn hóa nhân loại.
Ở Anh: Bảo tàng Quốc gia London sơ tán hơn 2.000 bức tranh vô giá chui tút vô mỏ đá Manod ở xứ Wales.
Còn vương miện với trang sức hoàng gia ở Tháp London, người ta bỏ vô mấy cái hộp bánh quy, đem chôn sâu dưới lòng đất.
Ở Pháp: Ngay trước khi Paris thất thủ, Giám đốc bảo tàng Louvre đã lén chuyển bức Mona Lisa cùng hàng ngàn kiệt tác đi trốn khắp các lâu đài vùng Loire.
Riêng nàng Mona Lisa phải "đào tẩu" tới 3 lần mới thoát khỏi mạng lưới săn lùng nghệ thuật của quân Đức.
Mỹ - Sô: Mỹ lập hẳn MFAA (Monuments, Fine Arts, and Archives program - Chương trình Di sản, nghệ thuật và lưu trữ).
Đội Monuments Men (người bảo vệ di sản) xông pha ngay chiến trường để giải cứu di sản nghệ thuật quý báu.
Quân Soviet thì hốt hơn 1 triệu hiện vật bảo tàng Hermitage chở ngược lên vùng núi Ural hẻo lánh mà giấu.
Còn với phe Phát Xít, cướp thì cướp, nhưng không hủy hoại.
Phe Phát xít thời đó đẻ ra hẳn đơn vị Kunstschutz để đi bảo vệ di tích khỏi bom đạn.
Quốc trưởng, vốn là một hoạ sĩ đứt xích, rất yêu mến nghệ thuật, đã ra lịnh vơ vét chừng 650.000 tác phẩm khắp châu Âu, nhưng không phải để phá hủy.
Họ gom về nhằm xây một siêu bảo tàng nghệ thuật. Hàng loạt báu vật như bức Ghent Altarpiece hay tượng Madonna of Bruges được đóng gói, phân loại vô cùng chuyên nghiệp rồi đem giấu kỹ dưới các mỏ muối sâu.
Với họ, đó là cướp về để "giữ giùm"..
Chiến tranh qua đi, mịt mù rồi cũng dứt. Người ta có thể mất hàng chục năm, tốn hàng ngàn tỷ đồng để dựng lại cái vỏ gạch vôi, nhưng cái hồn cốt di sản đã mất thì vĩnh viễn chẳng bao giờ tìm lại được.
Di sản của tiền nhân là bảo vật của chung dân tộc, không ai có quyền tự mình định đoạt với nó.
Phá hủy một di sản văn hóa không chỉ là xóa sổ một công trình, đó là hành vi xoá đi ký ức của một dân tộc.
Đổ thừa cho hoàn cảnh thì dễ, đổ thừa vì đã luôn chọn cách cạn cợt hời hợt nhứt.
Nhưng lịch sử luôn có cách ghi chép sòng phẳng của riêng nó:
Ai biết gìn giữ sẽ được tôn vinh, còn ai tay nhanh hơn tâm mà hủy hoại báu vật... thì cái danh tánh để lại cũng chẳng khác chi gã Herostratus năm xưa!
_Cư sĩ.
No comments:
Post a Comment