Trần Lý
Hai trường hợp do các Quân Y sĩ Mỹ thực hiện:
1- Mổ lấy đạn M79 năm 1965
Ngày 5 tháng 11, 1965, ca mổ lấy viên đạn M79 chưa nổ, khỏi bụng một nạn nhân người Việt 52 tuổi đã được ghi vào Y văn quân sự thế giới, đánh dấu một thành quả được xem như là phép lạ, cùng với sự can đảm của ê-kíp mổ.
Ông Nguyễn Văn Chính, một nông dân 52 tuổi, bị trúng một quả đạn M79 khi ra vườn sau tại Vĩnh Long (?). Quả M79 dài 75cm, chưa nổ, xuyên qua bên hông, và nằm yên tại bụng nạn nhân, bên trên thận. Ông Chính được đưa đến BV Chợ Rẫy Saigon, và khi chụp quang tuyến, mới phát giác ra viên đạn. Ông Chính trở thành một ‘quả bom nổ chậm’
Y sĩ Tướng một sao (Major General) Không quân James Humphrey, một BS giải phẫu chiến trường nhiều kinh nghiệm, đang công tác tại Việt Nam với nhiệm vụ Phụ tá Giám đốc Chương trình Y Tế Công cộng của USAID, đã tình nguyễn thực hiện ca mổ này với sự phụ tá của Y sĩ Đại Tá Daniel C Campbell, một BS giải phẫu KQ khác; cùng sư trợ giúp của Ông Anthony B Brown, một chuyên viên gây mê dân sự, cũng đang làm việc với USAID.
Do những nguy hiểm rất cao, vì chỉ cần một sự đụng chạm nhỏ hay một dòng điện tĩnh tại (static electricity) cũng có thể làm quả đạn phát nổ, nên cuộc giải phẫu được thực hiện trong các điều kiện an toàn tối đa:
-
Che chắn hậu quả nếu đạn phát nổ (Blast shielding) : một bức tường bằng bao cát cao 2m (six-foot) được dựng tại khu vực giải phẫu, để đề phòng các mảnh đạn văng ra...khi mổ bị rủi ro thất bại.; Dựng thêm phía trước một kính chống đạn gỡ từ một xe quân sự, loại kính chắn gió của xe thiết giáp.
-
Dụng cụ mổ chế tạo tiêng (Specialized tool) : BS giải phải dùng một bộ dụng cụ phù hợp: kẹp có cán, vươn dài gắn dao để mổ (scalpel) và kẹp (forceps) ...gắp quả đạn ra...
-
Kỹ thuật gây tê không bình thường được áp dụng : chích 6 mũi procaine trực tiếp vào quanh vết thương...
Do kinh nghiệm cùng tài khéo léo, chính xác, chỉ sau 13 phút BS Humphrey và các cộng sự viên đã thành công, lấy được viên đạn ra và viên đạn sau đó được các chuyên viên phá hủy chất nổ giải quyết an toàn. Ông Chính sau đó hồi phục hoàn toàn...
Cuộc giải phẫu được viết lại với nhiều chi tiết trong
“The Human Bomb: How Air Force Surgeons made medical history in VietNam”
(Air Force Medical Service. Ngày 11.03.2022)
https://www.dvidshub.net/news/printable/432123
Và cũng được Hãng Phim Pathe thu hình trực tiếp, ghi lại trên YouTube (xem dưới)
https://www.youtube.com/watch?v=wjJpN0jCtMc
Vài chi tiết về Súng phóng lựu M79. Súng được sử dụng tại Việt Nam và
tại nhiều quốc gia khác, thuộc loại súng bắn từng phát, vác vai , được
chính thức sử dụng từ 1962 trong Chién tranh Việt Nam, có thẻ phóng
nhiều loại đạn 40mm; Súng dài 73cm, nâng 2.7 kg, khi chưa nạp đạn và
nặng 2.93kg sau khi nạp; Tầm sát thương trung bình 350m, tối đa 400m.
2- Mổ lấy đạn Súng cối 60mm năm 1966
Trường hợp mổ đặc biệt này được thực hiện tại Bệnh viện HQ Mỹ ở Đà Nẵng,
năm 1966. Quân nhân VNCH Nguyễn văn Lương được đưa đến Tổng Y viện Duy
Tân với một quả đạn súng cối chưa nổ nằm trong lồng ngực phía trên gần
nách...
Anh Lương bị thương khi đứng trong chiếc thiết vận xa và viên đạn cối
60mm đã bay vòng cầu từ trên cao, trúng và chui vào vai anh, không nổ
... Lương không bị vết thương nào khác. Anh tự tay đỡ vết thương cùng
quả đạn 3.6kg nằm trong người...
Cuộc giải phẫu rất nguy hiểm cho cả BS lẫn Thương binh này đã được Y sĩ
Đại úy Hải quân Mỹ Harry Dinsmore, Y sĩ trường giải phẫu của BV
HQ thực hiện cùng sự phụ giúp của Chuyên viên chất nổ HQ John Lyons.
Để sửa soạn cho ca mổ đẩy thử thách này, toán giải phẫu đã cho lập một
bức tường bảo vệ bằng bao cát, quanh bàn mỗ. Vì quả đạn khá nặng nên
không thể dùng bất cứ vật dụng nào có sẵn, để gắp và đỡ được. Trong suốt
thời gian mổ, Lyons đã dùng tay để giữ cho quả đạn yên vị, và BS
Dinsmore đã thận trọng rạch vết thương, lấy quả đạn
BS Dinsmore kể lại: “So we went around and lifted the muscle away
from the rib-cage with the shell. And that’s when you realized that the
shell’s tailfins were snagged in the man’s shirt. You held it with your
left hand and trimmed the shirt with the right hand...”
Quả đạn cùng đầu đạn còn dính nguyên mảnh áo lính được giao cho Lyons,
gấp rút chuyển ra ngoài để phá hủy...
Chiến sĩ Lương, sau 3 tuần tiếp tục điều tri, kể cả ghép bắp thịt, đã
trở về đơn vị hoàn toàn hồi phục
BS Dinsmore được tặng thưởng Huy chương Navy Cross và Thủy thủ Lyons
được thưởng Huy chương Silver Star.
Nhà viết quân sử của HQ Mỹ Jan K Herman đã ghi lại cuộc phỏng vấn BS
Dinsmore trong US Navy, Bureau of Medicine and Surgery ngày 10 tháng 5,
1989.
Có thể đọc tại
https://archive.org/details/dinsmore-vietnam-physician-navy-cross
Súng cối 60mm và các loại đạn
Ghi thêm :
Tài liệu Y khoa của Quân đội Mỹ có ghi trường hợp Y sĩ Đại Úy Mayer
Katz (4-1968), thuộc Mobile Army Surgical Hospital (MASH) tại VN, mổ
lấy một viên M79 chưa nổ dính bên ngoài cơ thể của một lính Mỹ. Hai cậu
lính trẻ thuộc SĐ Dù 101 Mỹ, sau khi ‘phê’ thuốc, đã thi đấu súng M79, ở
khoảng cách nhau 15m. Một cậu trúng đạn, chưa nổ dính ngoài da nơi hàm
trên bên phải (right maxilla), BS Katz đã đội nón sắt, mặc áo giáp để mổ
lấy viên đạn này ra, đem đi phá hủy... BS Katz được thưởng Huy chương
Army Soldier.
https://hub.jhu.edu/2023/11/09/putting-people-back-together/
BS Katz trước Phòng mổ MASH
Các trường hợp mổ lấy đạn M79 do các Quân Y sĩ Việt Nam thực hiện:
Theo ghi nhận của Trang mạng Người Phương Nam có 5 Trường hợp mổ
người lấy đạn M79 chưa nổ trong Chiến tranh VN
Trong đó có các ca mổ của:
-
BS Mayer Katz (xem ghi chú trên)
-
4 trường hợp do các Quân Y sĩ VN thực hiện.
1- Ca mổ của Y sĩ Trung Úy Lê Thành Ý
(BS Lê Thành Ý được ghi là Y sĩ
Biệt kích Dù Lôi Hổ. BS Bùi cao Để, Trưng Tập 13, ghi chi tiết hơn về
Đại đội Quân Y của Nha Kỹ Thuật Phòng 7 TTM, bệnh xá đóng tại Phú Thọ
Chợ Lớn). Bệnh xá của Chiến Đoàn 2 XK (B12) ở tại phía Nam Kontum.
BS Ý là Tiểu đoàn trưởng TĐ 22 QY khi tan hàng)
Ca mổ này được nhiều trang mạng ghi lại với nhiều chi tiết có những khác
biệt, tuy nhiên có lẽ chính xác nhất là những lời kể lại của chính BS Lê
Thành Ý. Bài viết đi75c ghi trong Diễn Đàn QYNDS và trong trang của
Người Phương Nam
Cuộc giải phẫu diễn ra năm 1971 ngay tại bệnh xá của Trại biên phòng Pleime, vì trực thăng không nhận tải thương về Pleiku. Cùng đi với BS Ý vào Pleime còn có thêm BS Xuân. Bệnh nhân là một binh sĩ Thượng, trúng đạn M79 kẹt nơi bắp chân...
Túi giải phẫu M5
2- Ca mổ của BS Phạm Ngọc Đức (theo bài trên Người Phương Nam)
Ca mổ này, (ghi là năm 1973) không tìm được trong các tài liệu y
học cũ (?)
Chỉ có một bài báo tiếng Pháp, viết về trường hợp này (?), xin phỏng
dịch:
‘Một cuộc giải phẫu không thể tin nổi’:
“Đây là những hình chụp đã được loan truyền quanh thế giới, qua trung
gian các tờ báo lớn Mỹ và Pháp. Các bức hình cho thấy về một cuộc giải
phẫu, không thể tin được do BS
Duc.N.Pham trong cuộc chiến tranh Việt Nam năm 1973...
Để chứng minh cho sự thật đã xảy ra:
-
Hình phía trên, bên trái một quả đạn, bắn từ súng phóng lựu, đã nằm trong má của bệnh nhân.
-
Hình phía trên bên phải cho thấy BS Pham đã thực hiện cuộc giải phẫu qua một khe nhỏ, bao quanh là các bao cát (bao quanh người bệnh) vì viên đạn có thể phát nổ bất cứ lúc nào
Hình phía dưới:
-
BS Pham thận trọng lấy viên đạn dài 10cm ra khỏi má người bệnh.
-
Hình khác là bệnh nhân, sau khi hoàn toàn hồi phục… sau khi qua nhiều cuộc giải phẫu chỉnh hình sau đó...”
3- Ca mổ của BS Hoàng Như Tùng
Ca mỗ này được ghi nhận là thực hiện năm 1973 (?) tai Quân Y viện Phan
Thanh Giản Cần Thơ với một số chi tiết:
-
Bệnh nhân là Binh nhất Lê văn Mậu bị trúng đạn M79 bắn gần, cắm sâu vào hốc mắt, chưa nỗ.
-
Ê kíp mổ do BS Hoàng như Tùng thực hiện cùng sự phụ tá của Đại úy quân y Lê hữu Lộc; cả hai đã đội mũ sắt và áo giáp chống đạn trong khi mổ.
-
Ca mổ thành công nhờ sự khéo léo và dũng cảm của hai sĩ quan quân y này.
-
BS Hoàng Như Tùng được Chính Phủ VNCH ân tặng Nhân Dũng Bội Tinh.
(BS Tùng được vinh danh tại Hải ngoại khi Ông ở lại tại QYV Phan Thanh
Giản đến ngày cuối cùng của VNCH và đã tổ chức tẩm liệm và mai táng theo
lễ nghi quân cách cho Tướng Tư lệnh Quân đoàn 4, Nguyễn Khoa Nam tuẫn
tiét vào ngày 30-04-1975)
4- Ca mổ của BS Phạm văn Lương
Ca mỗ này được ghi nhận là thực hiện tại Tổng Y viện Duy Thạn (Đà Nẵng)
vào năm 1973. Bệnh nhân là Đinh Né, một binh sĩ thượng, trúng một quả
đạn M79 vào vùng xương gò má , chưa nổ, tại Quảng Ngãi
Ca mổ này được mô tả là không dựng bức tường bảo vệ bằng bao cát (?). BS Lương có thêm sự phụ giúp của một BS quân y gây mê khác và một nữ y tá; đã đứng mổ và dùng kẹp lấy viên đạn này ra ?
Vài hình ảnh cũ ;
Phụ lục:
Standard Military Protocols for retained 40mm Ordnance
PubMed có công bố một số tiêu chuẩn cần thiết để các Y Bác sĩ chuẩn bị
khi mổ lấy đạn M79 khỏi cơ thể bệnh nhân:
·
Cần Trợ giúp và Cộng tác của Các chuyên viên tháo gỡ chất nổ, đóng góp
các ý kiến chuyên môn vẽ cơ chế phát nổ của quả đạn M79 sau khi bắn khỏi
nòng súng, giúp tránh moi sức ép tạo áp lực lên viên đạn khi mổ.
·
Tránh ‘electrocautery’ : BS giải phẫu cần tránh không sử dụng các thiết
bị kim loại, có thể tạo dòng điện, như electrocautery hay cưa mổ, vì
điện trường, và dòng điện tĩnh tại , trên lý thuyết, có khả năng kích nổ
viên đạn.
·
En-bloc Resection: Thay vì mổ cắt (dissect) để lấy các mô tế bào dính
trực tiếp quanh viên đạn, BS giải phẫu lấy ‘nguyên khối’ (en bloc),
nghĩa là rạch vết rộng hơn tại các cơ bắp quanh viên đạn, tránh mọi va
chạm cọ sát ra vào viên đạn.
·
Giới hạn sư tham gia của các chuyên viên đến mức tối thiểu cần có;
Chuyên viên gây mê cũng cần rời khu vực sau khi hoàn tất việc gây tê/mê…
Trần Lý
9-2026
Nguồn: https://bienxua.wordpress.com/2026/09/05/mo-lay-dan-chua-no-trong-chien-tranh-viet-nam/
No comments:
Post a Comment